Podstawy meteorologii: Czym jest pogoda?

Różnicę pomiędzy pogodą a klimatem można najprościej ująć angielskim powiedzeniem, często przypisywanym Markowi Twainowi – „Klimat jest tym, czego oczekujesz. Pogoda jest tym, co otrzymujesz.”

Klimat to w dużym uproszczeniu, uśredniona pogoda dla danego miejsca na świecie w danym dniu. Jest to przykładowo roczna ilość huraganów na Atlantyku, czy średnia suma opadów w lipcu w Gdańsku. Oczywiście każdy lipiec może być suchszy, lub wilgotniejszy, a liczba huraganów co roku jest inna. Po uśrednieniu wartości z ostatniej dekady i porównaniu ich z taką samą średnią z poprzedniej dekady, daje nam tendencję zmiany klimatu. Zazwyczaj o wartościach typowych dla klimatu w danym miejscu możemy mówić w przypadku średniej z okresu minimum 30 lat.

Odchylenie dobowe temperatury od normy. Źródło: meteomodel.pl na podstawie danych IMGW.

Na stronie IMGW w zakładce Klimat, można samemu sprawdzić średnie wartości temperatury, opadów, czy usłonecznienia dla danego miesiąca, pory roku lub roku w Polsce. W oknie po lewej widzimy wybraną wartość, a po prawej odchylenie od średniej wieloletniej dla danego miesiąca, pory roku, lub roku. W zakładce Wielolecie 1971-2000 mamy z kolei średnie sumy wskazanych parametrów w okresie 1971-2000. Warto zwrócić uwagę na wpływ Bałtyku i dużych rzek, zwłaszcza Wisły na temperaturę, czy sumę opadów.

Różnicę pomiędzy klimatem a pogodą można porównać do spaceru z psem po plaży. Ślady zostawiane przez psa często biegną raz w lewo, a raz w prawo od nas. My z kolei idziemy mniej więcej ciągle w jednym kierunku, tworząc średnią linię trasy spaceru. W tym momencie reprezentujemy linię średnich wartości parametrów atmosfery, czyli klimat, a pies stan atmosfery w każdym dniu, czyli pogodę.

Średnia ta jest również obecna w anomaliach dobowych czy dziesięciodniowych. Paradoksalnie, pochmurny i deszczowy miesiąc, taki jak wrzesień 2017, może być cieplejszy od normy, mimo tego że w ciągu dnia jest dość chłodno. Choć dzienne temperatury są dość niskie, to w nocy dzięki chmurom ciepło nie jest szybko wypromieniowywane do atmosfery, a dobowa różnica temperatur jest niewielka. Zdarzyć się więc może, że noce będą znacznie cieplejsze od normy, a dni nieco poniżej. Ponieważ we wrześniu dzień i noc trwają mniej więcej tyle samo czasu, sumarycznie doby okazują się cieplejsze od normy. Trochę to pokręcone, ale tak działa klimatologia.

W kolejnej części zaczniemy omawiać układy baryczne. Zaczniemy od niżów.