Jesień rozpoczęła się na dobre. Do meteorologicznej i klimatycznej dołączyły jesienie kalendarzowa i astronomiczna!

Fot. Meteo Pomorze

To już dziś, 23. września rozpoczęła się kalendarzowa jesień. Ta astronomiczna również zaczęła się dzisiaj, dokładnie o 3:54 czasu polskiego. Oznacza to, że mamy już komplet jesieni – meteorologiczną, klimatyczną (zwaną też czasami termiczną), kalendarzową, astronomiczną i fenologiczną.

Jesień najczęściej kojarzy nam się z deszczem, wiatrem, żółtymi i czerwonymi liśćmi, oraz ze spadającymi kasztanami. Za jej początek przyjmujemy 23. września, czyli dzień równonocy, czego uczą nas w szkole już na lekcjach przyrody, a nawet wcześniej. Nie jest to błędem, ale nie jest też w pełni poprawne, mamy bowiem kilka, różnych rodzajów jesieni, zaczynających się w różnym czasie i zależnych od różnych czynników.

Najczęściej posługujemy się kalendarzowymi, lub astronomicznymi porami roku. Te astronomiczne, wyznaczone są przez roczny cykl obiegu Ziemi wokół Słońca, a dokładniej jej nachylenia do dziennej gwiazdy. Jesień astronomiczna zaczyna się w momencie równonocy jesiennej, czyli 23. września (+- 1 dzień) – wtedy właśnie słońce znajduje się dokładnie w zenicie nad równikiem, a dzień i noc trwają niemal dokładnie tyle samo. Zima astronomiczna zaczyna się w czasie przesilenia zimowego, czyli gdy noc zaczyna się skracać na półkuli północnej, a dzień wydłużać. Przypada to na 21. lub 22. grudnia. Zima astronomiczna kończy się 20. marca (rzadziej), wraz z równonocą wiosenną, a kończy w dniu przesilenia letniego, czyli 21. czerwca (czasami 20. czerwca).

Jesień kojarzy nam się z chłodem, silnym wiatrem i deszczem. Jest to również okres występowania burz wewnątrzmasowych i opadów krupy śnieżnej. Fot. Meteo Pomorze

Kalendarzowe pory roku zostały ustalone według najczęstszych dat rozpoczęcia astronomicznych pór roku. To znaczy, że jesień kalendarzowa rozpoczyna się tego samego dnia, w którym najczęściej zaczyna się jesień kalendarzowa, czyli 23. września. 22. grudnia zaczyna się kalendarzowa zima, a wiosna 21. marca. 22. czerwca z kolei zaczyna się lato kalendarzowe. W przeciwieństwie do pór astronomicznych, te kalendarzowe nie są ruchome i rozpoczynają się wraz z początkiem doby.

Pory meteorologiczne ograniczone są dokładnie trzymiesięcznymi okresami, rozpoczynającymi się pierwszego dnia miesiąca i kończące się ostatnim dniem trzeciego miesiąca. Jesień meteorologiczna rozpoczęła się tradycyjnie 1. września na półkuli północnej i 1. marca na półkuli południowej. Zima z kolei zacznie się u nas 1. grudnia, a po przeciwnej stronie planety trwała ona od 1. czerwca do 31. sierpnia. Wiosna meteorologiczna zacznie się więc 1. marca i potrwa do 31. maja, po czym na trzy miesiące powróci meteorologiczne lato. W tym samym czasie na półkuli południowej rozpoczną się meteorologiczna jesień i zima.

Ciekawymi rodzajami jesieni, czy też ogólniej pór roku, są pory klimatyczne i fenologiczne. Za jesień klimatyczną przyjmuje się okres bezpośrednio po lecie klimatycznym, podczas którego średnia temperatura dobowa wynosi między 5 a 15 stopni. Z nią mamy do czynienia od wczoraj (22.09.). Potrwa ona do czasu, aż średnie temperatury dobowe nie spadną do przedziału między 0 a 5 stopni. Wtedy zacznie się przedzimie, poprzedzające zimę klimatyczną, podczas której średnia temperatura dobowa wynosi mniej niż 0 stopni. Po niej zaczyna się przedwiośnie z temperaturami z tego samego zakresu co przedzimie (0-5 stopni), a następnie wiosna ze średnią temperaturą dobową między 5 a 15 stopni. Gdy temperatura dobowa wzrośnie powyżej 15 stopni, mamy klimatyczne lato. IMGW wydziela również polecie i przedlecie, podczas których temperatura dobowa wynosi między 10 a 15 stopni.

Fot. Meteo Pomorze

Ostatnim rodzajem jesieni jest jesień fenologiczna. Jej wyznacznikiem są żółknące liście, zwłaszcza kasztanowca zwyczajnego i brzozy brodawkowatej. Ta ostatnia gubi liście jeszcze przed zimą. Jest to również okres przygotowywania się roślin do zimy, ale to nie jedyny rodzaj jesieni fenologicznej. Jest jeszcze wczesna jesień (polecie), rozpoczynająca się wraz z dojrzewaniem owoców kasztanowca zwyczajnego, derenia świdry i ligusturu pospolitego. Porę kwitnienia zaczyna wówczas wrzos. Zimę fenologiczną z kolei wyznacza okres zatrzymania wegetacji i mrozów. Wraz z roztopami, oraz kwitnieniem leszczyny, wierzby iwy i przylaszczki, zaczyna się pora zwana początkiem wiosny. Wczesna wiosne wyznacza z kolei kwitnienie mniszka lekarskiego i czeremchy zwyczajnej, oraz pojawienie się liści kasztanowca zwyczajnego i brzozy brodawkowatej. Zazielenienie się lasów liściastych, oraz kwitnienie bzów i kasztanowca zwyczajnego daje nam pełnię wiosny, a kwitnienie bzu lekarskiego i żyta ozimego wczesne lato. Pełne lato z kolei cechuje się kwitnieniem lipy, oraz dojrzewaniem bzu lekarskiego i jarzębia pospolitego.

W tym roku początek jesieni termicznej (klimatycznej), kalendarzowej i astronomicznej niemal idealnie się zbiegły. Fenologicznie mamy jeszcze wczesna jesień, ale nieubłaganie zbliżamy się to tej właściwej. Choć mogą jeszcze powrócić cieplejsze dni, słońce wstaje coraz później i od dziś aż do trzeciej dekady marca noc będzie dłuższa od dnia. Przez jeszcze trzy miesiące dzień będzie się skracał na korzyść nocy, aż do przesilenia zimowego, czyli do początku astronomicznej zimy. Ta kalendarzowa zacznie się mniej wiewięw tym samym czasie, a meteorologiczna 1. grudnia. O tym kiedy zaczną się zimą termiczna i fenologoczna, przekonamy się niebawem.